روز جهانی غذا فرصتی است برای یادآوری اینکه سلامت انسان، امنیت غذایی و سلامت محیط زیست از یکدیگر جدا نیستند؛ انتخاب‌های غذایی سالم، کاهش دورریز مواد غذایی و بهره‌گیری از علم و نوآوری می‌تواند مسیر جوامع را به سوی نظام‌های غذایی سالم‌تر، عادلانه‌تر و پایدارتر هدایت کند.

روز جهانی غذا هر سال فرصتی برای افزایش آگاهی درباره اهمیت امنیت غذایی، دسترسی به غذای کافی و مغذی و نقش تغذیه در حفظ و ارتقای سلامت جامعه است. شعار امسال، «نوآوری امروز، تغذیه فردا»، بر اهمیت استفاده از دانش، فناوری و راهکارهای نوآورانه برای ساختن نظام‌های غذایی کارآمد و پایدار تأکید دارد؛ در این نگاه، امنیت غذایی صرفاً به معنای تولید غذای بیشتر نیست؛ بلکه کیفیت غذا، ایمنی، ارزش تغذیه‌ای، دسترسی عادلانه و پایداری منابعی که برای تولید غذا مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

از منظر سلامت عمومی، تغذیه سالم یکی از مهم‌ترین پایه‌های پیشگیری از سوءتغذیه و بیماری‌های غیرواگیر از جمله بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت و برخی انواع سرطان است. سازمان جهانی بهداشت بر داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل، مصرف کافی میوه و سبزیجات، حبوبات و غلات کامل و کاهش دریافت نمک، قندهای آزاد، چربی‌های اشباع و چربی‌های ترانس تأکید دارد.

 بر اساس توصیه‌های این سازمان، افراد بالای ۱۰ سال بهتر است روزانه حداقل ۴۰۰ گرم میوه و سبزی مصرف کنند و دریافت نمک در بزرگسالان به کمتر از ۵ گرم در روز محدود شود. بنابراین، ارتقای سواد تغذیه‌ای و کمک به انتخاب آگاهانه مواد غذایی، یکی از مسیرهای مؤثر برای کاهش بار بیماری‌های مرتبط با رژیم غذایی در جامعه است.

در کنار کیفیت تغذیه، نحوه تولید، توزیع و مصرف غذا نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. روز جهانی کاهش اتلاف و ضایعات غذا که در ۲۹ سپتامبر برگزار می‌شود، بر ضرورت جلوگیری از هدررفت مواد غذایی و حفاظت از منابع طبیعی تأکید دارد.

 دور ریز غذا تنها به معنای از دست رفتن یک ماده غذایی نیست، بلکه آب، انرژی، زمین، نیروی انسانی و سایر منابعی که برای تولید، فرآوری و انتقال آن صرف شده است نیز هدر می‌رود؛ از این رو، برنامه‌ریزی برای خرید متناسب با نیاز، نگهداری صحیح مواد غذایی، توجه به اندازه وعده‌ها و جلوگیری از تهیه و مصرف بیش از نیاز، در کنار انتخاب مواد غذایی سالم‌تر، می‌تواند گامی مؤثر در جهت تغذیه پایدار باشد.

تغذیه سالم، از انتخاب یک ماده غذایی در سفره آغاز می‌شود، اما پیامدهای آن می‌تواند سلامت فرد، جامعه و حتی محیط زیست را تحت تأثیر قرار دهد. ارتقای سواد تغذیه‌ای، اصلاح الگوهای غذایی، کاهش مصرف غذاهای پرنمک، پرقند و پرچربی و هم‌زمان کاهش اتلاف و ضایعات غذایی، نیازمند مشارکت خانواده‌ها، نظام سلامت، مراکز آموزشی، تولیدکنندگان، صنایع غذایی و سیاست‌گذاران است. در چنین رویکردی، شعار «نوآوری امروز، تغذیه فردا» تنها یک پیام مناسبتی نیست؛ بلکه دعوتی است برای حرکت به سوی آینده‌ای که در آن غذای سالم‌تر، منابع پایدارتر و جامعه‌ای سالم‌تر در کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند.

«رضا محمدی فرد» کارشناس ارشد تغذیه و رژیم درمانی مرکز خدمات جامع سلامت فاطمه زهرا - مرکز بهداشت انقلاب شیراز