مراحل تدوين پيشنهاد يك طرح تحقيقاتي

الف- تعیین اولویت ها

1. بررسي وضعيت و شناسايي زمينه هاي پژوهش

چرخه منطقی حل مسئله:

•         تشخیص مشکل

•         تحلیل مسئله

•         انتخاب استراتژي و طراحي مداخله

•         کنترل (پایش و ارزشیابی)

2.       اهمیت شناسايي گروههاي ذينفع

3.       ملاک هاي اولويت بندي

ب- تدوین بیان مسئله

¨       فرآيند تعيين اولويتها

¨       بررسي وضعيت و شناسايي زمينه هاي پژوهش

¨       شناسايي گروههاي ذينفع

¨       اولويت بندي عناوین پژوهشی

 معيارهاي تعيين اولويتها

¨       ضرورت:

–         اخلاقي بودن، عدم دوباره کاري

¨       مناسبت:

–         در جهت عدالت، بار بالاي بيماري

¨       احتمال موفقيت:

–         وجود ظرفيت سازماني، داراي توجيه اقتصادي

¨       اثر نهايي:

به کارگيري نتايج، کاهش بار بيماري

تشخيص مسأله

يافتن زمينه هاي پژوهش

ü       تفاوت در علل لازم و كافي بيماري

¨       شناسايي عوامل خطر اختصاصي

•         فرهنگي

•         اجتماعي

•         اقليمي

•         ذخيره ژنتيكي

ü       تعيين سهم تاثير عوامل خطر مختلف بر روي بيماري

Relative risk, …

•         انجام مطالعات مورد شاهد

ü       تعيين فراواني عوامل خطر شناخته شده

•         در جامعه

•         گروه هاي شاهد مطالعات Case control بخصوص بر پايه جمعيت

•         پايش تغييرات عوامل خطر در جامعه

ü       طراحي نظام مراقبت از عوامل خطر

ü       تعيين سطحي از عوامل خطر كه بايستي هدف برنامه هاي سلامتي قرار گيرند.

ü       مشخص كردن الگوهاي مطلوب شيوه زندگي

ü       ارزيابي هزينه اثربخشي مداخله هاي مختلف

زمينه هاي پژوهش در تحليل مسئله

1. شناسايي عوامل خطر اختصاصي (فرهنگي – ژنتيكي)
2. تعيين سهم تاثير عوامل خطر مختلف بر روي بيماري
3. تعيين فراواني عوامل خطر شناخته شده
4. طراحي نظام مراقبت از عوامل خطر
5. تعيين سطحي از عوامل خطر كه بايستي هدف برنامه هاي سلامتي قرار گيرند
6. مشخص كردن الگوهاي مطلوب شيوه زندگي

روش غیرفعال 

• بازرسی کنترل و بازرسی مدیران
• وقایع بحرانی
•  بروز شکایات                                             

       روش فعال

·         ساده کردن کارها

·         کنترل آماری

·         نیازسنجی

·         پایش و کنترل گلوگاهها

·         کنترل مالی

·         تحلیل فرآیند زمان انتظار مرور متوندوره های آموزشی

·         پیش آگهی رویدادها        

    معیار انتخاب طرح پژوهشی: ارتباط مستقیم با مشکل، قابلیت اجراء، اجتناب از در دوباره کاری ، شرایط زمانی متفاوت با تحقیقات قبلی، شرایط جغرافیایی متفاوت با مطالعات قبل، عدم دستایبی به نتایج کافی در تحقیقات قبلی، متناسب بودن سازمان، مناسب داشتن

 نوع تحقیق: بنیادی، کاربردی ، بنبادی کاربردی

روش نوشتن بیان مسأله:

·   مشکل چیست؟ کوتاه و رسا

·   شدت و ابعاد آن؟شاخص های آماری و بهداشتی منطقه ای و کشوری و ...

·   پیامدهای مشکل

·   راه حل های مشکل

·   چرا پژوهش لازم است

·   مختصر- جلب توجه مدیران و مشارکت همکاران

اجزاء اصلي بيان مسئله

1. اطلاعات زمينه اي
2. ابعاد مختلف موضوع
3. دلايل انتخاب موضوع
4. فوايد ناشي از تحقيق

ترتيب منطقي نگارش بيان مسئله

•     تعريف مساله

•     تحليل مساله (تشريح علل ايجاد كننده مساله: شبكه عليتي)

•     اهميت مساله (فراواني، شدت، بار بيماري يا مساله و ...)

•     راه حلهاي موجود يا اقدامات اتخاذ شده

•   لزوم اجراي پژوهش (عوارض ناشي از تداوم مشكل)

•   اشاره مختصر به آنچه مي خواهد انجام شود (هدف كلي و جمعيت مورد مطالعه)

•    تعاريف واژه‌های بكار رفته در متن  

بررسی متون

عدم دوباره کاری- تکمیل پژوهش های قبلی- ایده های مفید و استفاده از تجارب قبلی- درک بهتر و دقیقتر مسئله و تأمین دلایل برای انجام پژوهش

خصوصیت منابع: مناسبت- تازگی- قابلیت مقایسه- قابلیت اعتماد

انواع منابع:جامعه ومنطقه- ملی- بین الملی

کتب و ژورنال- تماس با سایر محققین- کنگره – کنفراس- ایندکس مدبکوس-باتک اطلاعاتی و اینترنت

هدف پژوهش: مستقیماً از وضوع پژوهش بدست می اید

هدف کلی

اهداف اختصاصی

اهداف کاربردی

هدف نهایی

خصوصیات اهداف: منطقی0 عملی و قابل اندازه گیری- واقع بینانه- روشن- افعال قابل سنجش(تعیین-مقایسه و ...)

هدف کلی: برگرفته از موضوع(بعنوان مصال تبدیل کلیه بررسی به تعیین)

اهداف اختصاصی: شکستن هدف کلی به اهداف جزنی تر

روش تحقیق(متدولوژی)

یافتن متغیرها ورسم جدول متغیرها

چگونگی تجزیه و تحلیل، تفسیر و بکارگیری داده ها

یافتن منابع و امکانات مورد نیاز

تنظیم سوالات و فرضیات پژوهش

اهداف کاربردی: زمینه های بکارگیری نتایج مطالعه

هدف نهایی:عالی ترین سطح بدون در نظر گرفتن محدودیت زمانی، منابع و امکانات - هدف غایی پژوهشگر-

                                                                   توصیفی

                                 مشاهده ای                                          مقطعی

انواع مطالعات:                                            تحلیلی                         مورد شاهدی

                                  مداخله ای                                                   همگروهی

ü       مطالعات توصیفی: توصیف متغیرها در جمعیت نمونه

ü       مطالعات تحلیلی: مقایسه گروهها، تحلیل تفاوتها و آزمون فرضیه ها     

 ü       مداخله ای- کارآزمایی تصادفی مشاوره بالینی(RCT)  ------ تخصیص تصادفی - کورسازی

اعتبار بیرونی: قدرت تعمیم پذیری نتایج یک مطالعه به جامعه هدف

اعتبار درونی: میزان توان مطالعه در حذف متغیرهای مخدوش کننده

تعیین حجم نمونه: برای اینکه نمونه مورد مطالعه نشان دهنده کل جامعه باشد باید حجم نمونه توسط متخصص آمار تعیین شود.

عوامل تعیین کننده حجم نمونه: نوع مطالعه – همگون بودن در جامعه – نحوه کنترل متغیرهای ناخواسته ریزش یا افت نمونه- حساسیت دقت ابزارهای سنجش- امکانات

نمونه گیری:

متغیر: مشخصه یک فرد- چیز یا پدیده که می تواند مقادیر مختلفی بپذیرد

متل سن- وزن- فاصله- درآمد و ...

انواع متغیرها: زمینه ای: مثل سن- جنس – تحصیلات و وضعیت اقتصادی اجتماعی

متغیر فاصله ای: فاصله گروهی و طبقات مشاوی است اما صفر واقعی ندارد و در واقع صفر معنی دار است مثل صفر درجه حرارت

متغیر نسبی: متغیر فاصله ای است ولی صفر در آن  واقعی است.

متغیراسمی: نمی توان آن را رتبه بندی کرد مثل جنس

متغیر رتبه ای: رتبه را نشان می دهد مثل شدت بیماری خفیف- متوسط و شدید

متغیر وابسته: مسئله مورد بررسی یا  مطالعه که توصیف شده و  اندازه گیری می شود

متغیر مستقل: عواملی که مستقیماً در ایجاد مسئله دخالت دارند

متغیر مخدوش کننده: هم با علت و هم معلول ارتباط دارد.

جدول متغيرهاي مطالعه

                              * FA = Factor Analysis

روش گردآوری اطلاعات: استفاده از اطلاعات موجود- مشاهده- مصاحبه- پرسشنامه- معاینه و آزمون

ابزارهاي گردآوري داده ها:

مراحل طراحي پرسشنامه

ü        (1)تهيه محتواي پرسشنامه

ü       براي اندازه گيري هر متغير چه روشي مناسب است؟

(روش تعيين: بارش افكار، IDI with experts/stakeholders ، FGD)

ü       براي متغيرهايي كه بايد با «سؤال» اندازه گيري شوند ، چه نوع سؤالي مناسب است؟

                              (Otherwise:double-barreling)

ü       هر سؤال بايد فقط يك متغير را بسنجد. عكس آن صادق نيست : چند سؤال با فاصله براي یک متغيرخاص(روايي )

ü       سؤالات حساس پشت سر هم نباشد.

ü       جنبه هاي اخلاقي : رعايت آنها، اعتبار را نيز     : 

ü        محرمانه بودن اطلاعات ± بي نام بودن

ü       محل مصاحبه و جنسيت پرسشگر و پاسخ دهنده

ü       طرح سؤال نبايد سوگيري داشته باشد.

   (اشتباهات  عمده پزشك شما در كارهاي درماني چيست؟)

ü       طراحي : سؤال بازموضوعاتي كه از پاسخ هاي آن اطلاع چنداني نداريم

ü       (يا فكر ميكنيم خيلي داريم و در پايلوت معلوم ميشود خيلي نداشته ايم)

ü       بررسي عقايد ، باورها و نگرش ها

ü       موضوعات حساس – تنش زا

ü       پيشنهادات ، انتقادات

ü       پاسخ بايد با كلمات و عبارات خود پاسخ دهنده نوشته شود.

ü       نسبت به سؤالات بسته ، بيشتر مستعد تورش  مشاهده گر هستند

انواع مصاحبه                           

1.     ساختار يافته:

     متغيرها، سؤالات، و اغلب پاسخها معلوم است

2. نيمه ساختار يافته:    Semi-structured   متغيرها (در حد عناوين داده‌هاي مورد نياز)    معلوم است- سؤالات كلي و باز، شبيه به سؤالات FGD است – پاسخ‌ها نامعلوم است

3. بدون ساختار:exploratory     موضوع هنوز به قدري ناشناخته است كه حتي بطور كامل نمي‌دانيم چه داده‌هايي بايد جمع‌آوري شود: شبيه بحث آزاد

رفع نقائص سؤالات

ü       قسمت متغيرهاي پرسشنامه اگرداده هايي با منشأ غير از پاسخ فرد وجود دارند (اندازه هاي بيومديكال يااز نظام آماري) ميتوان محل ثبت آنها را از داده هاي گروه اول جدا كرد.

ü       براي سهولت ثبت ، ميتوان داده هاي مشابه را تحت نام گروهشان آورد. مثلاً : «رضايت از ...»

ü       علاوه بر انتهاي پرسشنامه ، قرار دادن چند سؤال باز مابين سؤالات بسته ، همكاري و اعتبار را بالا ميبرد -                                    

    بنابراين از مخلوط سؤالات باز و بسته استفاده ميكنيم.

وظايف مصاحبه كننده

پرسشنامه:

 روایی: برای اندازه گیری اهداف مورد نظر مناسب باشد

پایایی: در چندین بار انجام در فاصله های زمانی مختلف از یک گروه واحد پاسخ های یکسان و یا نزدیک به هم گرفته شود.

فهرست منابع: در مورد رفرنس های فارسی باید به چهار نکته توجه کرد:

1-    مشخصات پدید آورنده

2-    عنوان اثر

3-    مشخصات سایر افراد دخیل

4-    نشانی های شناسایی و مشخصات انتشارات اثر(تعداد جلد،نوبت چاپ، محل نشر، نام ناشر، تاریخ نشر،...)

مشخصات پدید آورنده اثر:

پس از حذف القاب به ترتیب نام خانوادگی و نام نوشته می شود. اگر تعداد پدید آورندگان اثری 2 یا 3 نفر باشد، نام نفر اول به ترتیب«نام خانوادگی و نام» و مشخصات دو نفر دیگر به ترتیب «نام و نام خانوادگی» با حرف ربط«و» به دنبال آن ذکر می شود. معیار ترتیب نام افراد همان ترتیبی است که در صفحه عنوان اثر ذکر شده است. اگر نام افراد بیش از سه نفر باشد فقط نام نفر اول به ترتیب نام خانوادگی و نام ذکر می شود و به دنبال آن «و دیگران» اضافه می شود.

پس نام عنوان مقاله داخل گیومه ذکر می شود.

در قسمت آخر هم مشخصات انتشاراتی کتاب شامل تعداد جلد، نوبت چاپ، محل نشر، نام ناشر، تاریخ ناشر، شماره جلد و شماره صفحات ذکر می شود.

مثال: مجتهد زاده ، سید علیرضا؛«غزلیات حافظ»، مجموعه خطابه های نخستین کنگره تحقیقاتی ایرانی؛ به کوشش غلامرضا ستوده؛ 3ج،چ5، تهران: دانشگاه تهران، 1369، ج3،ص278-283.

در صورتی که رفرانس ها انگلیسی باشد: در مورد رفرنس انگلیسی ر اساس سیستم و نکور(Vancower) باید عمل شود، نحوه نوشتن مراجع با سیستم و نکور بدین صورت می باشد:

Name of authors;     : name of article. Name of gornal year  ; NO(vol): pages

اگر تعداد نویسندگان 4 یا کمتر باشد ابتدا نام نویسندگان را نوشته و با کاما جدا می کنیم، اگر تعداد نویسندگان بیش از 4 نفر باشد فقط اسم سه نفر اول را می نویسیم و در انتهای آن etal می گذاریم. بعد : (دو نقطه) گذاشته و اسم مقاله را می نویسیم و درا نتهای آن . (نقطه)می گذاریم. سپس نام مجله و سال چاپ آن رانوشته بدون فاصله بعد علامت؛ و شماره مجله وداخل پرانتز جلد مجله را نوشته بعد از علامت :(دو نقطه) استفاده کرده و سپس صفحات را می نویسیم.

مثال:1.Raftopoulous M. word M. Iebouich P. et al: Preterm Pregnancy in women weth

                                            : 341-22. 9) 2001; 90( Gyn j  & preeciampsia.o Ob                

در صورتیکه کتاب انگلیسی رفرنس باشد ابتدا نام نویسنده سپس(دونقطه) نام کتاب و پس از آن.(نقطه) و بعد شماره چاپ کتاب (edition) به صورت(ed) نوشته شده نقطه گذاشته شده بعد چاپ کتاب توشته می شود: ( دونقطه) گذاشته می شود و بعد اسم موسسه چاپ کننده و بعد کاما سپس سال انتشار ذکر شده: (دونقطه) گذاشته شده و صفحه مورد نظر نوشته     می شود: (مثال):

1.Guyton Ac: textbook of Medical Plysiology. 8 th ed. American Unite states: Saunders, 1996:255-62.                                                                           

پیش بینی وضع زمانی: جدول گانت

هزینه ها: طبق جداول تکمیل گردد

مشکلات اجرایی: محدودیتهای انجام طرح و موانع احتمالی

ملاحظات اخلاقی: