مركز بهداشتي درماني شهري :
براساس فعاليت روزافزون بخش خصوصي در تمامي مناطق شهري و سياست استفاده از بخش خصوصي در ارائه خدمات درمان سرپايي، مراكز بهداشتي درماني شهري عمدتا" وظيفه قبول ارجاعات  و نظارت بر واحدهاي تحت پوشش خود را بعهده دارند. براين مبنا، محاسبه تعداد مراكز بهداشتي درماني شهري به قرار زير است:
براساس هر 12500 نفـــر جمعيت شهري منطقه، يك پايگاه بهداشت شهري پيش بيني مي شود و بازاي هر 5 واحد بهداشتي درماني موجود (اعم از پايگاه بهداشت يـــا خانه بهداشت تحت پوشش) يك مركز بهداشتي درماني شهري پيش بيني  مي گردد. براي اين منظور فرم شماره 5 در دفاتر طرحهاي گسترش درنظر گرفته شده است. كاركنان درماني هر مركز عبارتست از:

پزشك:
در هر مركز بهداشتي درماني شهري كه داراي 5 واحد تحت پوشش براي خدمات نظارتي و ارجـــاع است (پايگاه بهداشت و خانه بهداشت)، به طور معمول 2 پزشك پيش بيني مي شود تا يكي از آنها در هر روز به فعاليت نظارت بر واحدها مشغول باشد و نفر دوم در محل مركز بهداشتي درماني به قبول ارجاعات بپردازد. 
دندانپزشك:
يك دندانپزشك لازم است. چنانچه براي هر 10 تا 12 هزار نفر جمعيت شهري يك مطب دندانپزشكي فعال در بخش خصوصي موجود باشد، نيازي به واحد دندانپزشكي در مركز نخواهد بود. درصورتيكه به تعداد كافي مطب دندانپزشكي در بخش خصوصي نبود، وجود دندانپزشك در مركز براي ارائه خدمات مربوط به مردم ضرورت دارد.
چنانچه از بخش خصوصي براي ارائه خدمات دندانپزشكي در منطقه استفاده مي شود بايد خدمات بهداشت دهان و دندان از واحد خصوصي خريداري شده و مورد نظارت قرار گيرد تا مردم از اين خدمات محروم نمانند. در غيراينصورت اين خدمات بايد توسط پايگاه ارائه گردد.
پرستار يا بهيار:
براي خدمات تزريقي و پانسمان در مراكز بهداشتي درماني شهري نيازي به پرسنل نيست مگرآنكه واقعا" امكان دريافت اين خدمات در بخش خصوصي وجود نداشته باشد.
در هر مركز، يك پرستار يا بهيار براي مديريت داخلي مركز، انجام امور عمومي، نگه داري و توزيع مواد مصرفي روزانه كافيست.
داروساز يا دارويار:
در صورت وجود داروخانه كافي در بخش خصوصي، نيازي به ايجاد آن در مركز بهداشتي درماني شهري نيست و در غير اينصورت، يك نفر داروساز يا يك نفر دارويار براي ارائه خدمات دارويي در مركز بهداشتي درماني شهري لازم است (درصورت فقدان اين نيرو، مي توان از پرستار آموزش ديده براي ارائه اين خدمت استفاده كرد. در اين حالت، مسووليت داروخانه با پزشك مسوول مركز مي باشد).
كارشناس يا كاردان علوم آزمايشگاهي:
در غياب خدمات آزمايشگاهي در بخش خصوصي يا دولتي (مثل بيمارستان و ...)، مركز مزبور بايد به آزمايشگاه مجهز شود و دراين شرايط، به دو كارشناس يا كاردان آزمايشگاهي در مركز نياز است.

كارشناس يا كاردان راديولوژي:
در غياب خدمات راديولوژي در بخش خصوصي يا دولتي (مثل بيمارستان و ...)، مركز بايد براي ارائه خدمات راديولوژي تعريف شده دراين سطح مجهز شود و به يك نفر كارشناس يا كاردان راديولوژي در مركز بهداشتي درماني شهري نياز است.

تبصره 20:      در بسياري از شهرها، خانه هاي بهداشت مجاور شهر يا روستاهاي نزديك به شهر،  ناگزير در پوشش يك يا چند مركز بهداشتي درماني شهري قرار مي گيرند. اين گونه مراكز، در واقع هــر دو نقش را بعهده دارند ودر گذشته به آنها مراكز بهداشتي درماني شهري روستايي اصطلاح مي كرده اند.

تبصره 21:     در مراكز بهداشتي درماني شهري روستايي علاوه بر ضوابط پرسنلي مراكز بهداشتي درمانــي شهري، ضوابط پرسنلي مربوط به خانه هاي بهداشت (بهورزان) نيز بايد جداگانه در طرحهاي گسترش منظور  گردد.

تبصره 22:     در نقاط شهري يا مراكز بخش فاقد بيمارستان (اعم از دولتي، خصوصي و خيريه)، چنانچه فاصله نقاط مذكور از نزديكترين شهر داراي بيمارستان يا واحد درماني شبانه روزي ديگري بيش از نيم ساعت (با اتومبيل) باشد، يكي از مراكز بهداشتي درماني شهري مورد بحث، بايد به صورت شبانه روزي فعاليت كند.

 

خدمات معمول يك مركز بهداشتي درماني يك شيفته عبارتنداز:
1.    جمع آوري، كنترل و دسته بندي اطلاعات و آمار مربوط به خود مركز و واحدهاي تابعه
2.    كنترل و پيگيري اجراي برنامه هاي بهداشتي درماني اوليه شامل:
    آموزش بهداشت عمومي
    بهداشت مدارس
    بهداشت روان
    مادران، كودكان و تنظيم خانواده
    بهداشت دهان و دندان
    بهداشت حرفه اي
    بهداشت محيط
    ايمنسازي
    مراقبت از بيماران
    بررسيهاي اپيدميولوژيك
    خدمات سياري
    بيماريابي
    مشاوره ها
3.    كمك در اجراي پژوهشها
4.    معاينه بيماران ارجاع شده و پذيرش شده
5.    كنترل كمي و كيفي كمكهاي درماني اوليه
6.    دريافت درخواستها و فهرست نيازمنديهاي تداركاتي واحدهاي تابعه
7.    نظارت بر واحدهاي تابعه و دهگردشي
8.    ايجاد همكاريهاي بين بخشي و شركت در جلسات با حضور ساير ارگانها
9.    خدمات دارويي
10.    خدمات آزمايشگاهي
11.    خدمات راديولوژي



از اصول اساسی دیگر در نظام مراقبت سلامت:

1.    عدالت در سلامت به عنوان بخشی از توسعه با محوریت عدالت اجتماعی است.

2.    هزینه اثر بخشی بودن  خدمات مراقبت سلامت

3.    سلامت فردی و اجتماعی را به صورت عینی ارتقاء دهد.

4.    رضایتمندی بالای بیماران و جامعه را از کیفیت خدمات ایجاد نماید

5.    پایداری و ثبات دراز مدت منابع مالی با مشارکت عادلانه مالی مردم که در بالا ذکر شد حاصل شود.

در راستای رسالت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بعنوان متولی امر سلامتی در استان و توزیع عادلانه خدمات سلامت ، فراهم آوردن زمینه بهره مندی عادلانه از مداخله های تندرستی مهمترین اقدامی است




هدف کلی :

تحقق بهره مندی عادلانه از مداخله های سلامت برای جمعیت تحت پوشش دانشگاه به منظور حفظ، تامین و ارتقا سلامت جامعه