۲۴ مارس، روز جهانی سل و ۲۳ مهرماه، روز ملی مبارزه با سل، فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره این بیماری و تأکیدی بر ضرورت تشدید اقدامات جهانی برای پیشگیری، تشخیص و درمان آن است؛ بیماری‌ای که با وجود قابل پیشگیری و درمان بودن، همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت در جهان به شمار می‌رود و سالانه جان میلیون‌ها نفر را تهدید می‌کند. 

بر اساس آمارهای جهانی، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰.۷ میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری سل مبتلا شدند و حدود ۱.۲۳ میلیون نفر نیز جان خود را بر اثر این بیماری از دست دادند. این آمار نشان می‌دهد که سل همچنان یکی از مرگبارترین بیماری‌های عفونی در جهان است و علاوه بر پیامدهای جدی بهداشتی، هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی قابل‌توجهی را به جوامع تحمیل می‌کند.

سل بار دیگر به‌عنوان مهم‌ترین علت مرگ ناشی از یک عامل عفونی منفرد در جهان شناخته شده است؛ جایگاهی که طی سه سال پیش از آن، در اختیار بیماری کووید ۱۹ قرار داشت. همچنین، سل یکی از علل مهم مرگ‌ومیر در افراد مبتلا به HIV و از عوامل مؤثر در بار جهانی مقاومت میکروبی به شمار می‌رود.

در این میان، سل مقاوم به چند دارو (MDR-TB) همچنان تهدیدی جدی برای سلامت عمومی و امنیت سلامت جهانی است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، در سال ۲۰۲۴ تنها حدود دو نفر از هر پنج فرد مبتلا به سل مقاوم به دارو در جهان، درمان مورد نیاز خود را دریافت کردند؛ موضوعی که ضرورت توسعه دسترسی به خدمات تشخیصی و درمانی مؤثر را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

شعار روز جهانی مبارزه با سل در سال ۲۰۲۶، «بله! ما می‌توانیم به سل پایان دهیم؛ با رهبری کشورها و قدرت مردم»، پیامی امیدبخش و در عین حال فراخوانی جدی برای اقدام هماهنگ و مسئولانه در برابر این بیماری است. این شعار بر این واقعیت تأکید دارد که با وجود چالش‌های موجود، می‌توان با اتخاذ سیاست‌های مؤثر، تقویت مشارکت اجتماعی و استمرار اقدامات پیشگیرانه و درمانی، روند شیوع سل را کنترل کرد و گام‌های مؤثری در مسیر پایان دادن به این بیماری برداشت.

تحقق این هدف، مستلزم رهبری و تعهد جدی دولت‌ها، افزایش سرمایه‌گذاری‌های ملی و بین‌المللی، اجرای دقیق دستورالعمل‌های تشخیص و درمان، شناسایی به‌موقع بیماران، تکمیل دوره درمان، حمایت از مبتلایان و تقویت همکاری‌های بین‌بخشی است. همچنین، آگاهی‌بخشی عمومی و کاهش انگ و تبعیض مرتبط با بیماری سل، نقش مهمی در تشویق افراد به مراجعه به‌موقع برای دریافت خدمات سلامت دارد.

پایان دادن به سل، هدفی دست‌یافتنی است؛ به شرط آنکه دولت‌ها، نظام سلامت، سازمان‌های مردم‌نهاد و آحاد جامعه با مسئولیت‌پذیری و مشارکت مستمر، در مسیر پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان کامل این بیماری گام بردارند.

دکتر «شهلا شفیعیان» رییس مرکز رفرانس مبارزه با سل مرکز بهداشت شهدای انقلاب شیراز