نوزادان و کودکان خردسال به‌طور ذاتی توانایی آرام‌سازی فوری خود را ندارند؛ این توانمندی یک مهارت رشدی است که به‌تدریج و در بستر تعاملات ایمن و پایدار با مراقبان شکل می‌گیرد. در شرایط بحران، مانند بلایای طبیعی، ناآرامی‌های اجتماعی یا استرس‌های شدید خانوادگی، اهمیت توجه به سلامت روان این گروه سنی دوچندان می‌شود.

کمک به نوزادان و کودکان خردسال برای توسعه مهارت‌های تنظیم هیجانی، ایجاد روابط ایمن و افزایش اعتماد به نفس در مواجهه با چالش‌ها، نقش اساسی در حمایت از سلامت روان آنان ایفا می‌کند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد پیوند عاطفی کودک با مراقبان اصلی، به‌ویژه والدین، زیربنای رشد هیجانی و اجتماعی سالم در سال‌های بعدی زندگی است.

نوزادان و کودکان بسیار خردسال برای حفظ سلامت روان و احساس امنیت، نیازمند روابطی پاسخگو، قابل پیش‌بینی و حمایتگر با مراقبان خود هستند. واکنش‌های به‌موقع، گرم و همدلانه والدین به نشانه‌ها و نیازهای کودک، به او کمک می‌کند جهان اطراف خود را امن و قابل اعتماد درک کند.

والدین و مراقبان می‌توانند از راهبردهای ساده اما مؤثری مانند تماس چشمی، گفت‌وگو، آواز خواندن، لمس محبت‌آمیز و بازی برای بهبود تعامل با کودک و افزایش حساسیت نسبت به نشانه‌های هیجانی او استفاده کنند. این تعاملات روزمره، پایه‌های تنظیم هیجان و دلبستگی ایمن را تقویت می‌کنند.

راهکارهایی برای حمایت از سلامت روان نوزادان و کودکان خردسال

با صحبت کردن آرام و آهنگین با کودک، به او کمک کنید واکنش‌های هیجانی خود را بهتر تنظیم کند؛ همچنین فراهم کردن فرصت‌هایی برای بیان احساسات به‌صورت کلامی، با زبان اشاره یا از طریق بازی‌های نمایشی، به کودکان کمک می‌کند دنیای درونی خود را بهتر بشناسند و ابراز کنند.

کودک را مطمئن سازید که شما در کنار او هستید؛ حضور آرام و در دسترس بودن، حتی بدون صحبت، می‌تواند حس امنیت را افزایش دهد.

برای نوزادان و کودکان نوپا، در آغوش گرفتن همراه با تنفس آرام و عمیق مراقب، روشی مؤثر برای کاهش تنش و اضطراب است.

کودکان دارای توانایی حرکتی را تشویق کنید تا از طریق حرکت، تکان دادن بدن، کف زدن یا بازی‌های ساده‌ای مانند «دالی موشه» انرژی و هیجانات خود را تخلیه کنند. این فعالیت‌ها علاوه بر تنظیم هیجان، به تقویت رابطه والد–کودک کمک می‌کند.

فراهم کردن فرصت‌هایی برای بیان احساسات به‌صورت کلامی، با زبان اشاره یا از طریق بازی‌های نمایشی، به کودکان کمک می‌کند دنیای درونی خود را بهتر بشناسند و ابراز کنند.

در مجموع، حمایت از سلامت روان نوزادان و کودکان خردسال در شرایط بحران، مستلزم حضور آگاهانه، پاسخگویی هیجانی و ایجاد محیطی امن و حمایتگر است؛ عواملی که می‌توانند اثرات منفی بحران را کاهش داده و زمینه‌ساز رشد سالم هیجانی در سال‌های آینده باشند.

دکتر «ندا خورشیدیان» مسوول واحد سلامت روان مرکز بهداشت شهدای انقلاب شیراز