بر اساس هرم راهنمای غذایی سالم، مصرف روزانه ۲ تا ۳ واحد لبنیات کم‌چرب توصیه می‌شود؛ لبنیات از منابع مهم پروتئین با کیفیت بالا، کلسیم، فسفر، ویتامین‌های گروه B و ویتامین D به‌شمار می‌روند و نقش مؤثری در حفظ سلامت استخوان‌ها، بهبود متابولیسم و پیشگیری از برخی بیماری‌ها دارند؛ اهمیت مصرف این گروه غذایی در دوران کودکی، نوجوانی، بارداری و شیردهی دوچندان است.

دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با استناد به شواهد پژوهشی اعلام کرده است، که مصرف لبنیات کم‌چرب، به‌ویژه انواع تخمیری مانند ماست و پنیر، با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع دو، بیماری‌های قلبی‌عروقی و چاقی ارتباط دارد؛ ازاین‌رو حذف لبنیات از رژیم غذایی به دلایل غیرعلمی توصیه نمی‌شود؛ در عین حال، برای افرادی که پس از مصرف لبنیات احساس حساسیت می‌کنند، راهکارهایی مانند مصرف پنیر همراه با گردو یا زیره، ماست همراه با پودر نعناع یا زنجبیل، و شیر همراه با عسل پیشنهاد می‌شود.

بر اساس این گزارش، در برخی افراد مبتلا به میگرن، بعضی از انواع لبنیات می‌توانند محرک سردرد باشند و در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی نیز احتمال تشدید دردهای مفصلی وجود دارد؛ این شرایط نیازمند تنظیم فردی رژیم غذایی است و به معنای حذف کامل لبنیات نیست.

دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت همچنین با رد باور رایج «سردی‌زا بودن لبنیات» تأکید کرد که حذف یا مصرف بسیار کم شیر، ماست و دوغ به بهانه طبع سرد، پشتوانه علمی ندارد و می‌تواند سلامت عمومی را به خطر بیندازد.

محصولات لبنی به دلیل دارا بودن پروبیوتیک ها می توانند باعث بهبود میکروبیوتای روده شده و باعث تنظیم سیستم بدن از طریق فلور روده شوند؛ همچنین در مورد ارتباط بین مصرف لبنیات با مشکلات گوارشی باید گفت که در افراد سالم انواع محصولات لبنی باعث ایجاد مشکلات گوارشی نمی شوند؛ اگر فردی به مدت طولانی از شیر و سایر محصولات لبنی استفاده نکرده باشد، با شروع مجدد مصرف لبنیات ممکن دچار نفخ شود که به دلیل کمبود آنزیم لاکتاز است و با مصرف کم و مداوم لبنیات به تدریج میزان این آنزیم به مقادیر طبیعی بر می گردد و مشکل گوارشی بر طرف می شود.

با این حال این نکته باید در نظر گرفته شود که افراد مبتلا به بیماری عدم تحمل لاکتوز و تا حدودی افراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر، قادر به مصرف شیر نیستند ولی می توانند از محصولات لبنی تخمیری جایگزین مانند شیر و پنیر و یا شیر بدون لاکتوز استفاده کنند. نکته ی دیگر بحث سرد بودن لبنیات است که باید به این نکته توجه شود که بحث گرمی و سردی غذاها مبنای علمی تایید شده ای ندارد و باید مطالعات بیشتری در این زمینه انجام شود تا بتوان با استناد به آنها نتایج درست را بیان کرد؛ بنابراین توصیه می شود روزانه 2 تا 3 سهم یا واحد از گروه لبنیات شامل شیر، ماست، دوغ، پنیر و کشک در رژیم غذایی روزانه گنجانده شود.

«اعظم زمانی» کارشناس ارشد رژیم درمانی – مرکز بهداشت شهدای انقلاب شیراز